Bogactwo natury - orzechy włoskie i laskowe

Orzechy to jeden z najcenniejszych darów wrześniowego ogrodu. Orzech włoski i orzech laskowy od wieków goszczą na polskich stołach, a współczesne badania potwierdzają to, co gospodynie wiedziały od dawna: garść orzechów dziennie robi dla zdrowia więcej niż niejeden suplement. Sprawdź, czym różnią się oba gatunki, kiedy je zbierać, jak przechowywać i komu mogą zaszkodzić.

Orzech włoski i leszczyna - co to za rośliny

Orzech włoski (Juglans regia) to potężne drzewo, które dożywa nawet dwustu lat i w polskich ogrodach bywa sadzone od pokoleń. Mimo nazwy pochodzi z Azji, a do Europy trafił przez Bałkany i Włochy, stąd nasze określenie.

Orzech laskowy to owoc leszczyny pospolitej (Corylus avellana), krzewu rosnącego dziko w zaroślach, na skraju lasów i przy miedzach w całym kraju. Uprawia się także jej odmiany szlachetne, dawniej nazywane orzechami tureckimi.

Kiedy zbierać orzechy?

Orzechy laskowe dojrzewają najwcześniej, zwykle od końca sierpnia do połowy września. Sygnałem jest zbrązowienie okrywy i to, że owoc daje się z niej łatwo wyjąć. Zbyt wczesny zbiór daje orzechy niedojrzałe, o gorzkim smaku.

Orzechy włoskie zbiera się we wrześniu i na początku października, gdy zielona łupina pęka, a owoce same opadają na ziemię. Trzeba je zebrać szybko, bo leżąc w wilgotnej trawie łatwo pleśnieją. Zielona okrywa mocno barwi dłonie, dlatego warto pracować w rękawiczkach.

Co kryje się w orzechach

Orzechy w około sześćdziesięciu procentach składają się z tłuszczu, ale jest to tłuszcz cenny, w przewadze nienasycony. Dostarczają też białka, błonnika, magnezu, miedzi, manganu, folianów i związków polifenolowych o działaniu przeciwutleniającym.

Orzech włoski jest pod jednym względem wyjątkowy: to zdecydowanie najbogatszy z popularnych orzechów w kwas alfa-linolenowy, czyli roślinnego kwasu omega-3. Orzech laskowy z kolei jest rekordzistą witaminy E, a jego tłuszcz przypomina składem oliwę z oliwek, bo dominuje w nim kwas oleinowy.

Orzechy na serce i naczynia

To właśnie na układ krążenia orzechy działają najlepiej udokumentowanie. Badania wskazują, że regularne spożywanie garści orzechów dziennie wiąże się z niższym stężeniem cholesterolu LDL i mniejszym ryzykiem chorób serca.

Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności dopuścił oświadczenie mówiące, że orzechy włoskie przyczyniają się do poprawy elastyczności naczyń krwionośnych, przy spożyciu około trzydziestu gramów dziennie. Trzydzieści gramów to mniej więcej garść, czyli mniej więcej czternaście połówek orzecha włoskiego albo dwadzieścia orzechów laskowych.

Orzechy dla mózgu i nerwów

Magnez i witaminy z grupy B wspierają pracę układu nerwowego, a kwasy omega-3 są budulcem błon komórkowych mózgu. W badaniach nad dietą osób starszych wyższe spożycie orzechów wiązało się z lepszymi wynikami testów pamięci, choć naukowcy podkreślają, że sam orzech nie zastąpi zdrowego stylu życia.

Warto wspomnieć o starej ludowej obserwacji, że orzech włoski kształtem przypomina mózg. Dziś wiemy, że to przypadek, ale skojarzenie okazało się zaskakująco trafne.

Orzechy laskowe dla skóry i wzroku

Sto gramów orzechów laskowych pokrywa całe dzienne zapotrzebowanie na witaminę E, nazywaną witaminą młodości. Chroni ona komórki przed uszkodzeniem, wspiera kondycję skóry i prawidłowe widzenie. Olej z orzechów laskowych jest z tego powodu składnikiem kosmetyków pielęgnacyjnych.

Orzechy a masa ciała i cukrzyca

Wbrew obawom orzechy nie tuczą, o ile jemy je zamiast innych przekąsek, a nie oprócz nich. Tłuszcz i błonnik dają uczucie sytości, a orzechy mają niski indeks glikemiczny, więc nie powodują gwałtownych skoków cukru we krwi. Dla osób z cukrzycą typu drugiego są dobrym zamiennikiem słodkich przekąsek.

WAŻNE! Orzechy są bardzo kaloryczne. Sto gramów to ponad sześćset kilokalorii, tyle co obiad. Rozsądna porcja to jedna garść dziennie.

Orzechy nie dla każdego

Orzechy należą do najsilniejszych alergenów pokarmowych i są wymieniane wśród składników, które obowiązkowo muszą być oznaczone na etykietach. U osób uczulonych reakcja bywa gwałtowna, z obrzękiem i dusznością włącznie.

Całych orzechów nie podaje się małym dzieciom, w praktyce do czwartego, piątego roku życia, ponieważ grożą zadławieniem. Maluchom podajemy je wyłącznie zmielone lub w postaci pasty. Nie wolno też jeść orzechów zjełczałych, gorzkich ani z widocznym nalotem pleśni, bo mogą zawierać szkodliwe toksyny.

To ci się przyda

Zastosowanie orzechów w kuchni

Orzechy włoskie tradycyjnie trafiają do makowca, ciast, sałatek z serem pleśniowym i sosów do makaronu. Laskowe najlepiej sprawdzają się w wypiekach, kremach i domowej czekoladzie. Oba gatunki dobrze smakują prażone, bo obróbka cieplna wydobywa z nich aromat.

Jak suszyć i przechowywać orzechy

Świeżo zebrane orzechy trzeba wysuszyć, inaczej spleśnieją. Rozkładamy je pojedynczą warstwą w przewiewnym, zacienionym miejscu na dwa do trzech tygodni, przemieszając co kilka dni. W łupinach, w chłodzie i suchym powietrzu przetrwają kilka miesięcy. Orzechy wyłuskane najlepiej trzymać w szczelnym słoiku w lodówce lub zamrażarce, bo ich tłuszcz szybko jełczeje.

Prażone orzechy - przepis

Wyłuskane orzechy rozłóż na blasze pojedynczą warstwą i wstaw do piekarnika nagrzanego do stu sześćdziesięciu stopni na dziesięć do dwunastu minut, mieszając w połowie czasu. Wyjmij, gdy zaczną intensywnie pachnieć, i od razu przesyp na zimny talerz, bo na gorącej blasze łatwo się przypalą.

Orzechy włoskie w miodzie - przepis

Przygotuj szklankę wyłuskanych, uprażonych orzechów włoskich i około trzystu gramów płynnego miodu. Orzechy przesyp do wyparzonego słoika, zalej miodem tak, aby całkowicie je przykrył, i zamknij. Odstaw na dwa tygodnie w chłodne miejsce. Łyżeczka dziennie to dobry dodatek do porannej owsianki.

Domowa pasta z orzechów laskowych - przepis

Dwie szklanki uprażonych i obranych z łusek orzechów laskowych zmiel w blenderze. Początkowo powstanie sucha mączka, ale po kilku minutach orzechy puszczą olej i masa zamieni się w gładką pastę. Można dodać szczyptę soli albo łyżkę miodu. Pasta przechowywana w lodówce zachowuje świeżość przez około miesiąc.

Nalewka orzechowa - przepis

Nalewkę robi się z zielonych, niedojrzałych orzechów włoskich, które zbiera się jeszcze w czerwcu, gdy dają się przekroić nożem. Trzydzieści pokrojonych orzechów zasypuje się pół kilograma cukru, dodaje goździki i cynamon, zalewa litrem wódki i odstawia na sześć tygodni w słoneczne miejsce. Po przefiltrowaniu nalewka dojrzewa jeszcze pół roku. Warto zapisać ten przepis już teraz i wrócić do niego w przyszłym sezonie.