Bogactwo natury – jarzębina

Rosnąca w lasach, przy drogach i w parkach jarzębina urzeka urodą. Rzadko jednak zdajemy sobie sprawę z tego, że oprócz walorów dekoracyjnych ma ona cenne właściwości lecznicze.

Jarzębina to nazwa używana potocznie, prawidłowo brzmiąca to JARZĄB POSPOLITY.

Drzewo jarzębiny osiąga nawet do 15 metrów wysokości, charakteryzuje się pierzastymi liśćmi, o ciemnozielonej barwie na wierzchu oraz szarozielonej od spodu. Kwitnie w maju i czerwcu, a owocuje od września do listopada. Owoce potrafią utrzymać się przez całą zimę. Mają czerwony lub czerwono-pomarańczowy kolor.

Surowcem leczniczym są owoce oraz kwiaty; mają one podobne działanie. Kwiaty należy zbierać w dni ciepłe i słoneczne, a owoce gdy są już w pełni dojrzałe - w październiku lub po pierwszych przymrozkach. Po zebraniu owoce należy rozłożyć i suszyć w temperaturze 45 ºC. Po ususzeniu przekłada się je do woreczków i przechowuje w suchych miejscach - owoce łatwo chłoną wilgoć. Suszone owoce zachowują swoje właściwości, w jarzębinie bowiem znajduje się wiele cennych substancji. Wśród nich wymienić można między innymi witaminy: A, E, K. Owoce są też szczególnie bogate w witaminę C oraz P, a obu tych witamin niektóre odmiany jarzębiny mają więcej niż jabłka czy gruszki. Jarzębina dostarcza również minerałów: magnezu, miedzi, potasu i sodu. Ponadto zawiera antocyjany, kwasy organiczne, gorycze, garbniki, flawonoidy, terpeny i cukry, w tym przede wszystkim fruktozę.

Jarzębina wspomaga leczenie chorób nerek, wątroby oraz pęcherzyka żółciowego. Na te dolegliwości należy przyjmować, dwukrotnie w ciągu doby, łyżeczkę sproszkowanych owoców popitych wodą. Warto po nią sięgnąć mając kłopoty z żołądkiem, dwunastnicą, jelitem cienkim. Ma także dodatni wpływ na pracę serca, uszczelnia naczynia krwionośne. Zalecana jest przy nadciśnieniu, cukrzycy i miażdżycy tętnic. Poza tym, ma właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i moczopędne. Napar z jarzębiny podaje się przy długotrwałej biegunce.

Aby przygotować napar trzeba zalać dwie łyżki rozdrobnionych owoców trzema szklankami wody, a następnie w stanie wrzenia trzymać na ogniu przez około pół godziny. Należy pić pół szklanki dwa razy dziennie.

Pamiętajmy, że nie należy spożywać surowych owoców ponieważ zawierają toksyczny kwas parasorbinowy. Powoduje on biegunki, wymioty i nudności. Można się go jednak łatwo pozbyć, gdyż rozkłada się zarówno pod wpływem wysokiej temperatury, jak i temperatury poniżej zera. Jedną z metod na usunięcie kwasu jest blanszowanie owoców, czyli włożenie ich na kilka minut do wrzątku, inną odstawienie na minimum dwie doby do zamrażarki. Można je też zalać roztworem wody z octem, w stosunku 2:1 i pozostawić w nim na 24 godziny.

Przetwory z jarzębiny są nie tylko zdrowe ale i smaczne. Z jagód jarzębiny można przygotować likier, sok, dżemy czy konfitury. Najlepsze będą owoce zebrane po przymrozkach, ponieważ tracą one goryczkę.

Aby przygotować likier potrzebujemy kilograma owoców, pół litra wódki, tyle samo spirytusu, szklankę wody i szklankę cukru. Jarzębinę zalewa się alkoholem, odstawia w chłodne i ciemne miejsce. Po dwóch tygodniach owoce należy odcedzić, a płyn połączyć z syropem powstałym z wody i cukru. Likier należy odstawić na pięć miesięcy, a po tym czasie można się delektować jego smakiem.

Z kilograma jarzębiny można też zrobić sok. Owoce należy umyć i rozgnieść, dodać litr wody i pół kilograma cukru. Całość gotuje się, mieszając od czasu do czasu, przez pół godziny. Następnie odcedza się owoce, a sok przelewa do butelek. Można go rozrzedzać wodą lub dodawać do herbaty.

Doskonałe są jarzębinowe konfitury. Do ich przygotowania potrzebny jest kilogram owoców, pół litra wody, pół kilograma cukru. Umyte owoce zalewa się wrzątkiem, zagotowuje, dodaje syrop z wody i cukru, a następnie gotuje razem przez około kwadrans, wciąż mieszając. Gorącą konfiturę przekłada się do słoików, następnie natychmiast je zakręca i odwraca do góry dnem do wystygnięcia.

Cyt. Sekcja Organiz. i Rozl. z N.F.Z R.Sz.S.