Alergia na pyłki roślin

Sezonową alergię wziewną wywołują pyłki drzew, traw, zbóż i chwastów. Choć jest ona najlżejszą postacią choroby alergicznej, warto ją leczyć, by poprawić komfort życia. Wśród pyłków roślin najczęściej uczulających alergolodzy na pierwszym miejscu wymieniają trawy. Jak to określają, są one antygenem najbardziej złośliwym, czyli najczęściej wywołują najsilniejsze objawy alergii pyłkowej. Wśród innych sezonowych alergenów wziewnych znajdują się pyłki bylicy, piołunu, babki, komosy, pokrzywy, lipy, topoli, olchy, wierzby, leszczyny.

Dla alergii wziewnych zasadnicze znaczenie ma sezonowość występowania i ścisły związek z okresami pylenia poszczególnych roślin. Trwają one zazwyczaj 2-6 tygodni, potem ustępują bez śladu, aby pojawić się za rok o tej samej porze. W przebiegu alergii na pyłki, zwanej także pyłkowicą, najczęściej występuje silny wodnisty katar, napady kichania, uczucie zatkania nosa, zapalenie spojówek, czasem bóle głowy i zatok. Mogą też pojawiać się niespecyficzne objawy astmy w postaci kaszlu lub napady duszności. Nierzadko osoby uczulone skarżą się na swędzącą wysypkę - kontaktową alergię (np. po spacerze po łące), szczególnie na odsłoniętych częściach ciała.

W Polsce można wyróżnić 3 sezony alergii wziewnych związanych z występowaniem określonych pyłków roślinnych:

• okres wczesnowiosenny (od połowy lutego do maja) na pyłki drzew liściastych,
• okres wczesnoletni (od końca maja do połowy lipca) na pyłki traw,
• okres późnoletni (od połowy sierpnia do początku października) na pyłki chwastów.

Często u pacjentów z pyłkowicą występują reakcje alergiczne na niektóre świeże owoce lub warzywa. Objawy po zjedzeniu owocu obejmują zazwyczaj jamę ustną i gardło, przejawiają się świądem i zaczerwienieniem skóry, czasem kichaniem lub świszczącym oddechem. Gotowanie, mrożenie lub konserwowanie osłabia aktywność alergenów owocowych.

Jeszcze do niedawna sądzono, że na alergię pyłkową chorują dzieci dopiero od 7. r.ż., i to te, które w dzieciństwie ujawniały objawy alergii pokarmowej, po czym w okresie młodzieńczym objawy stopniowo ustępują, aby zaniknąć całkowicie w dorosłym życiu. Najnowsze badania wskazują jednak, że objawy pyłkowicy mogą się zacząć zarówno około 3. r.ż., jak i w późniejszym okresie życia, nawet po 50. r.ż. Przebieg alergii może się także z wiekiem zmieniać - objawy mogą ulegać wyciszeniu bądź nasileniu, mogą dołączać się nowe alergeny, czy nawet może zwiększać się rodzaj alergicznej nadwrażliwości.

Leczenie pyłkowic jest żmudne i trwa bardzo długo. Istnieją dwie możliwości terapii - albo stosowanie doraźnie leków antyalergicznych w czasie pylenia roślin, albo przeprowadzenie immunoterapii przed sezonem pylenia i ewentualne stosowanie leków w sezonie. Pierwszym krokiem przy podejrzeniu alergii powinna być wizyta u lekarza alergologa. Leczenie zawsze powinno się zacząć od wykonania testów, które potwierdzają alergiczny mechanizm choroby.

Prostymi badaniami potwierdzającymi mechanizm alergiczny choroby są testy skórne. Do tych badań nie jest wymagane żadne przygotowanie, można je wykonać o dowolnie wybranej porze roku. Zawsze jednak powinny być przeprowadzone w poradni alergologicznej przez lekarza alergologa, a przynajmniej pod jego kontrolą. Zazwyczaj na miejsce wykonania testów skórnych jest wybierana skóra pleców lub przedramienia. Jedynym warunkiem wykonania tych badań jest nieprzyjmowanie co najmniej na tydzień przed testami leków antyhistaminowych i przeciwzapalnych. Mogą one bowiem fałszować wyniki. W przypadku smarowania skóry maściami sterydowymi testy również mogą nie wskazać alergenu. Jeżeli na skórze znajdują się zmiany w postaci pokrzywki, testy także nie powinny być wykonywane, gdyż będą niemiarodajne.

Jeżeli testy skórne okażą się ujemne (nie zareagują na alergen zaczerwienieniem ani bąblem), można wykonać dodatkowe badanie poziomu przeciwciał swoistych klasy IgE we krwi, które daje w 90% potwierdzenie istniejącej alergii i wskazuje czynnik uczulający. Czasem staje się także pierwszym badaniem z wyboru. Testy takie potocznie nazywa się testami z krwi, a polegają one na pobraniu krwi pacjentowi tak jak w przypadku badania ogólnego krwi i jej odpowiednim laboratoryjnym zbadaniu.

Dopiero gdy mechanizm choroby alergicznej jest potwierdzony badaniami, można rozpocząć leczenie. Leki stosowane w leczeniu pyłkowicy mają za zadanie zmniejszyć przykre objawy - kichanie, świąd, obrzęk. Powinny być przyjmowane według ścisłych zaleceń lekarza i pod jego kontrolą. W leczeniu zazwyczaj zaleca się następujące leki:

· leki antyhistaminowe stosowane ogólnie (

· miejscowo stosowane krople glikokortykosteroidowe do oczu i nosa

· leki miejscowo obkurczające błonę śluzową nosa, ale uwaga! Te krople można używać tylko do 7 dni. Dalsze stosowanie leków bowiem może nasilić objawy blokady nosa i doprowadzić do utrwalenia choroby.

Metodą leczenia alergii pyłkowej jest również immunoterapia. Wśród specjalistów zdania na temat jej stosowania są podzielone. Niektórzy lekarze uważają, że jest ona wskazana tylko wówczas, gdy pyłkowy nieżyt nosa i spojówek nie poddaje się leczeniu za pomocą leków. Zalecana jest również u pacjentów wymagających codziennego stosowania leków - w przypadku bardzo nasilonych objawów. W miarę możliwości immunoterapia powinna się odbywać także na początku procesu chorobowego w celu zapobieżenia rozwinięciu się choroby. Wiadomo też, że jej korzystny efekt można stwierdzić dopiero po dłuższym czasie - po rocznej kuracji objawy ustępują jedynie w 50%, dopiero po zakończeniu 4-5 - letniej kuracji objawy ulegają zdecydowanej redukcji (80-90%), co często nie uwalnia jednak pacjenta od przyjmowania niewielkiej ilości leków w sezonie. Immunoterapia jednak nie jest panaceum na pyłkowicę - jest leczeniem swoistym, czyli zmniejsza objawy jedynie na alergen zawarty w składnikach podawanej szczepionki. Nie zlikwiduje całkowicie skłonności alergicznej. Pacjent może więc uczulić się na nowe alergeny, jeżeli będzie poddany długiej i silnej ekspozycji na pewien antygen. Przerwanie odczulania po 1. czy 2. roku stopniowo prowadzi do całkowitego powrotu objawów.

Dokładny termin szczepień ustalany jest zawsze z lekarzem prowadzącym. Szczepionki także dobiera się na podstawie wyników testów alergicznych - do dyspozycji są albo indywidualne, albo standardowe szczepionki.

Ze względu na charakter choroby bardzo duże znaczenie w zmniejszeniu objawów ma nie tylko leczenie, ale i zorganizowanie życia alergikowi tak, aby zminimalizować ekspozycję na alergen, a tym samym zmniejszyć częstotliwość i ostrość występowania napadów alergii. Czas pylenia pyłków warto więc poznać i śledzić dzięki kalendarzowi pylenia oraz codziennie podawanym informacjom o stężeniu pyłków. Dzięki tym informacjom możliwe jest unikanie ekspozycji na alergen - m.in. zaniechanie w czasie pylenia wyjazdów w miejsca nasilonego występowania alergizującej rośliny, unikanie spacerowania po łąkach i polach. Zdecydowanie niewskazane w sezonie jest też otwieranie okien. Przy nasilonych objawach ulgę może przynieść zainstalowanie oczyszczacza powietrza. W celu zmniejszenia objawów znaczenie ma także odpowiednio zorganizowany styl życia. Każdy alergik powinien więc starać się poznać swoją chorobę i wiedzieć najlepiej, co jest dla niego dobre, a czego powinien unikać.

Pamiętajmy, że jeśli często mamy:

· nawrotne infekcje górnych dróg oddechowych,

· katar, zatkany nos z napadami kichania,

· zapalenie spojówek, nawracające zapalenie oskrzeli,

· objawy duszności

· kaszel bez cech ostrej infekcji

· swędzące zmiany skórne

wówczas należy:

ü zgłosić się do specjalisty alergologa,

ü wykonać testy skórne lub badanie IgE całkowite i swoiste we krwi w pracowni wskazanej przez lekarza alergologa,

ü nie przerywać stosowania leków bez konsultacji z lekarzem,

ü pamiętać, że stosowanie niekonwencjonalnych metod terapii może nasilić objawy,

ü w razie uczulenia na alergeny wziewne (pylki roślin, pleśnie, naskórki zwierząt), należy poddać się swoistej immunoterapii prowadzonej przez 4-5 lat przez lekarza alergologa,

ü nie należy przerywać szczepień po pierwszym czy drugim roku - objawy mogą powrócić,

ü w przypadku alergii na pokarmy –bezwzględnie stosować dietę zgodnie z wynikami testów alergicznych przez co najmniej dwa lata,

ü w przypadku alergii na antygeny wziewne, należy unikać kontaktu ze zwierzętami. Objawy alergii na psa lub kota czy np. chomika mogą pojawić się dopiero po jakimś czasie,

ü pamiętać, że najlepszą terapią tej choroby jest unikanie antygenu,

Alergia to choroba o podłożu genetycznym, ale na jej ujawnienie mają wpływ zanieczyszczenia środowiskowe (np. spaliny samochodów, zanieczyszczenia chemiczne, infekcje wieku dziecięcego).

Cyt. Sekcja Organizacji i Rozl. z N.F.Z.R.Sz.S.