Rak piersi

Nowotwór piersi, potocznie zwany rakiem piersi jest najczęstszym nowotworem wśród kobiet w krajach wysoko uprzemysłowionych. Tradycyjnie już październik jest u nas miesiącem raka piersi. O tym nowotworze mówi się pisze stosunkowo dużo, w stosunku do innych rodzajów chorób nowotworowych, wciąż jednak jest bardzo dużo do zrobienia jeśli chodzi o profilaktykę.

Wiele kobiet wciąż woli „nie wiedzieć” niż regularnie wykonywać samobadanie piersi i stawić czoła chorobie, jeśli już się pojawi.

Spowodowane jest to emocjonalnym znaczeniem piersi kobiecych oraz strachem przed leczeniem, które może prowadzić do okaleczającego zabiegu amputacji piersi. Najczęściej stanowi to przyczynę zwlekania z udaniem się do lekarza w razie wystąpienia objawów oraz wielu dodatkowych napięć podczas oczekiwania na rozpoznanie i w czasie leczenia. Jednak warto podkreślić, że z każdych pięciu stwierdzonych guzów piersi tylko jeden ma charakter złośliwy, pozostałe zaś są łagodne i niegroźne. Ponadto kobiety z guzem nowotworowym, rozpoznawanym we wczesnym stadium rozwoju, nie zawsze muszą być poddane zabiegowi amputacji piersi. Wczesne rozpoznanie i natychmiastowe wdrożenie leczenia umożliwia przeżycie ponad pięciu lat u około 85% chorych. Pomimo że rak piersi niewątpliwie zaliczany jest do najpoważniejszych chorób kobiecych, nie musi - wbrew obiegowej opinii - kończyć się śmiercią. W ostatnim okresie dokonano nie tylko postępu w leczeniu, ale także w pełniejszym zrozumieniu następstw psychologicznych choroby. Obecnie kobiety informowane są o celach zabiegu operacyjnego oraz ewentualnej konieczności odjęcia piersi. Także wszelkie inne możliwości leczenia omawia się szczegółowo przed jego wdrożeniem, a grupy samopomocy pomagają kobietom oswoić się z rozpoznaniem i zdecydować na leczenie

Piersi kobiece są bardzo wrażliwe na działanie niektórych hormonów, chemicznych nośników informacji, produkowanych przez odpowiednie gruczoły i krążących we krwi, kontrolujących wzrost i rozwój komórek - podstawowych składników wszystkich tkanek organizmu. Hormony zapoczątkowują, podtrzymują i kontrolują przebieg prawidłowych zmian fizjologicznych, pojawiających się w czasie cyklu miesiączkowego, ciąży, karmienia i starzenia się organizmu. Wynikiem ich działania są ciągłe zmiany zachodzące w strukturach gruczołowych piersi. Kontrola hormonalna tych procesów prowadzona jest głównie przez dwa typy hormonów: estrogeny i progestageny, wydzielane przez jajniki. Te z kolei są kontrolowane przez inne hormony produkowane przez dwie wyspecjalizowane gruczołowe struktury w mózgu - przysadkę mózgową i podwzgórze.

W momencie narodzin i w dzieciństwie nie ma różnic w wymiarach i kształcie piersi męskich i kobiecych. W okresie dojrzewania hormony kobiece zapoczątkowują comiesięczne uwalnianie z jajnika komórki jajowej (owulacja), a następnie - jeśli nie dojdzie do zapłodnienia - złuszczanie wyściółki macicy i krwawienie miesięczne. Powodują także rozrost przewodów mlecznych i otaczającej je tkanki. Gruczoły piersiowe są przygotowane do dalszych zmian zachodzących podczas ciąży i karmienia. Po okresie dojrzewania zmieniają wymiary i konsystencję w comiesięcznym cyklu, a wiele kobiet na około tydzień przed okresem zauważa obrzmienie, wzrost napięcia i obecność gruczołowych zgrubień.

Po menopauzie, kiedy jajniki przestają produkować estrogeny, większość struktur gruczołowych piersi zanika i zostaje zastąpionych przez tkankę tłuszczową.

Rak piersi to w istocie bardzo zróżnicowana grupa nowotworów. Wciąż nie do końca są poznane mechanizmy rozwoju choroby. Charakterystyczną cechą wszystkich nowotworów jest zdolność do niekontrolowanego wzrostu. Komórki prawidłowe rozmnażają się lub dzielą tylko w celach dokonania koniecznej naprawy lub podtrzymania funkcji ich macierzystych tkanek lub organów, natomiast komórki nowotworowe dzielą się stale. Przypuszcza się, że jest to spowodowane zmianami aktywności genów kontrolujących rozwój tych komórek. Rozmnażanie się komórek nowotworowych powoduje powstawanie zgrubienia tkanki lub guza. Określenie „guz" nie jest jednoznaczne, ponieważ nie zawsze oznacza nowotwór. Jeśli komórki rozrastają się tylko miejscowo, tworzy się guz, na ogół łagodny i niegroźny, dopóki nie zacznie uciskać sąsiednich, ważnych życiowo organów. Guzy łagodne nie tworzą przerzutów do innych części organizmu. Nowotwory złośliwe, jeśli nie zostaną wykryte i leczone, mogą naciekać lub niszczyć okoliczne tkanki, a ponadto rozprzestrzeniać się do innych obszarów ciała i tworzyć przerzuty.

W piersi może dochodzić zarówno do rozwoju łagodnych, jak i złośliwych nowotworów.

Wszystko wskazuje na to, że w krajach wysoko rozwiniętych zachorowalność na raka piersi zwiększa się. Rak piersi pojawia się w starszym wieku, a ponieważ kobiety w dzisiejszych czasach żyją dłużej, rośnie prawdopodobieństwo osiągnięcia przez nie wieku, w którym choroba ta pojawia się najczęściej.

Na podstawie wieloletnich badań powstała lista najważniejszych czynników ryzyka zachorowania na raka piersi u kobiet. Wśród nich wymieniane są:

· Położenie geograficzne i rasa– rak piersi częściej występuje w Europie, rzadziej w Azji i Afryce.

· Wiek– zagrożenie nowotworem wzrasta z wiekiem kobiety- już po 35 roku życia, wg statystyki najczęściej chorują 50-70-latki.

· Genetyka, czyli występowanie w rodzinie – ryzyko jest duże, jeśli kobiety z najbliższej rodziny miały raka piersi.

· Cykl miesiączkowy– pierwsza miesiączka przed 12, a klimakterium powyżej 55 roku życia.

· Ciąża- ryzyko jest większe u kobiet, bezdzietnych, a także u tych które pierwsze dziecko

urodziły po 30 roku życia

· Karmienie piersią– nawet krótki okres karmienia daje pewną ochronę przed rozwojem raka.

· Hormonalne środki antykoncepcyjne - stosowanie tego rodzaju antykoncepcji dłużej niż 8 lat, zwiększa możliwość zachorowania.

· Otyłość– szczególnie po menopauzie ryzyko wystąpienia raka u kobiet otyłych jest trzykrotnie większe niż u kobiet z prawidłową wagą. Otyłość wpływa na rozwój wszystkich rodzajów raka piersi i sprzyja przerzutom. Najbardziej narażone są kobiety, które przytyły po 18 roku życia.

· Mammograficzna gęstość piersi- wysoka gęstość – 75% i wyższa.

· Spożycie alkoholu- codzienne spożywanie 30-60 g alkoholu.

· Ekspozycja na promieniowanie X- radioterapia w młodym wieku.

Należy pamiętać, że zachorowanie na raka piersi jest możliwe także w przypadku, gdy nie występują żadne z ww. czynników ryzyka.

Głównymi objawami, jakie powinny zaniepokoić kobiety i skłonić do jak najszybszego zgłoszenia się do lekarza są.

· zmiany których wcześniej nie było, a utrzymują się przez co najmniej dwa cykle,

· bardziej niż dotychczas widoczne przez skórę naczynia żylne na piersi,

· zmiany w kolorze lub strukturze skóry piersi,

· zmiany wielkości lub kształtu jednej z piersi,

· dołki, zaciągnięcia albo owrzodzenia brodawki bądź skóry na piersi, zmiany kształtu lub zarysu brodawki,

· zmiany w wyglądzie brodawek, takie, jak np. zaczerwienienia, strupki, wciągnięcia, łuszczenie naskórka,

· krwawienie lub wyciek wydzieliny z brodawek,

· obrzęk ramienia,

· wszelkie wyczuwalne zgrubienia lub guzki w piersi lub pod pachą,

· przychwycenie lub wciąganie skóry, pomarszczenie skóry (tzw. „skórka pomarańczy”)

Regularne samobadanie i jak najszybsze zgłoszenie się do lekarza, w razie stwierdzenia niepokojących zmian, to najlepszy sposób na uratowanie życia. Powstało wiele publikacji opatrzonych rysunkami czy zdjęciami poszczególnych etapów samobadania – dostępnych w Internecie czy w wersji papierowej. Każda kobieta może dziś po nie z łatwością sięgnąć i zalecenia w nich zawarte stosować w praktyce.

Cyt.Sekcja Organiz i Rozl.z N.F.Z