Dysleksja rozwojowa

Dysleksja rozwojowa to specyficzne trudności w uczeniu się m. in. czytania, pisania, liczenia. Trudności te wynikają z pewnych zakłóceń w rozwoju u dziecka czynności mowy, spostrzegania, pamięci (słuchowej i wzrokowej), ruchu czy koncentracji. Dysleksja rozwojowa nie jest wynikiem wolniejszego rozwoju umysłowego czy braku inteligencji. Może przytrafić się dzieciom o prawidłowym rozwoju umysłowym, które często osiągają świetne wyniki w testach inteligencji Dysleksja nie jest też chorobą czy kalectwem.

Specjaliści wyróżniają różne rodzaje dysleksji rozwojowej:

· dysleksja: trudności w czytaniu, dzieci z dysleksją czytają zwykle wolniej,

· dysortografia: trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (w tym popełnianie błędów ortograficznych),

· dysgrafia: trudności w opanowaniu czytelnego pisania (bazgranie jak kura pazurem),

· dyskalkulia: trudności w uczeniu się matematyki.

U jednej osoby mogą występować wszystkie rodzaje dysleksji rozwojowej, najczęściej zdarza się występowanie dysleksji wraz z dysortografią.

Według różnych badań kłopoty dyslektyczne ma od 10 do 15 proc. populacji.

W literaturze podawane są następujące koncepcje etiologiczne dotyczące pierwotnych przyczyn dysleksji rozwojowej:

• Koncepcja genetyczna zakłada, że przyczyną dysleksji są dyskretne zmiany w centralnym układzie nerwowym, które warunkują zaburzenia funkcjonalne, leżące u podstaw trudności w czytaniu i pisaniu. Nośnikiem tych zaburzeń są patologiczne geny przekazywane z pokolenia na pokolenie. Sądzi się, że dziedziczne uwarunkowania dotyczą 20-30% dzieci dyslektycznych.
• Koncepcja organiczna zakłada, że przyczyną dysleksji są organiczne mikrouszkodzenia struktury tych okolic mózgu, które są odpowiedzialne za czynności czytania i pisania. Do mikrouszkodzeń może dojść wskutek działania czynników patogennych (chemicznych, fizycznych, biologicznych) na centralny układ nerwowy w okresie prenatalnym i okołoporodowym.

Diagnoza dysleksji rozwojowej powinna być prowadzona przez zespół specjalistów (psycholog, pedagog, logopeda, lekarze - foniatra, okulista, psychiatra dziecięcy) i obejmować:

• szczegółową ocenę poziomu czytania i pisania (badanie pedagogiczne)
• ocenę poziomu rozwoju umysłowego (badanie psychologiczne)
• ocenę funkcji uczestniczących w czynności czytania i pisania: językowych, percepcyjno-motorycznych i ich integracji (badanie psychologiczne i pedagogiczne)

· w razie zaburzeń emocjonalnych i psychosomatycznych spowodowanych długotrwałym stresem szkolnym wskazana konsultacja logopedy (badanie mowy), a także psychiatry dziecięcego.

Opinia specjalistyczna nie zwalnia ucznia od wymagań lecz ma służyć ukierunkowaniu pomocy (terapii pedagogicznej).

Informacją o objawach dysleksji jest przede wszystkim ocena głośnego czytania (tempa, techniki i liczby błędów) oraz stopnia zrozumienia przeczytanego tekstu. Z kolei ocena poziomu pisania obejmuje analizę zeszytów oraz prac pisemnych dziecka: ze słuchu (dyktando), ze wzoru (przepisywanie), z pamięci.

Zwykle symptomy zapowiadające trudności w czytaniu i pisaniu zauważane są u dzieci dopiero w okresie ich nauczania początkowego, a powinny być dostrzeżone w okresie przedszkolnym. Są to objawy dysharmonii rozwoju psychoruchowego (opóźnienia rozwoju niektórych funkcji poznawczych i ruchowych), które leżą u podstaw uczenia się czytania i pisania. W takich wypadkach mówi się o ryzyku dysleksji.

Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci nie są jednolitym syndromem zaburzeń. Uwarunkowane one są jednym lub też kilkoma jednocześnie patomechanizmami (zaburzeniami prostszych funkcji leżących u podstaw złożonej czynności czytania i pisania).

Są to:

• zaburzenia przetwarzania wzrokowego lub wzrokowo-przestrzennego- podłożem tego patomechanizmu jest zaburzenie uwagi, spostrzegania, pamięci i wyobraźni wzrokowej, często połączone z zaburzeniami spostrzegania przestrzeni lub zaburzeniami motoryki rąk czy też koordynacji wzrokowo-ruchowej;
• zaburzenia przetwarzania językowego- podłożem tego patomechanizmu są zaburzenia uwagi, spostrzegania, pamięci i wyobraźni słuchowej dźwięków mowy (aspekt fonologiczny języka) i/lub zaburzenia innych funkcji językowych (aspekt syntaktyczny i semantyczny języka);
• zaburzenia integracji funkcji percepcyjno-motorycznych i językowych.

Jak wskazuje powyższa typologia każde dziecko z dysleksją może mieć nieco inne objawy zaburzeń i inne problemy szkolne. Udzielając mu pomocy należy uwzględnić jego indywidualne, specjalne potrzeby edukacyjne.

Pomoc dzieciom z dysleksją rozwojową ma charakter pedagogiczny i psychologiczny. Całość oddziaływań pedagogicznych wobec dzieci ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu to terapia pedagogiczna, która ma charakter zajęć korekcyjno-kompensacyjnych. Korekcja polega na usprawnianiu zaburzonych funkcji, a kompensacja na wspomaganiu funkcji dobrze rozwijających się, aby mogły stać się wsparciem dla funkcji zaburzonych lub mogły je zastąpić. Terapię pedagogiczną może prowadzić nauczyciel terapeuta ze specjalnym przygotowaniem zdobytym na kursach kwalifikacyjnych. W wielu przypadkach dziecku potrzebna jest również pomoc psychologiczna. Celem psychoterapii jest ułatwianie dziecku rodzenie sobie z problemami emocjonalnymi, podniesienie samooceny i wiary we własne możliwości.

Pomocy terapeutycznej należy poszukiwać:

· w poradni logopedycznej,

· u nauczyciela przedszkola i klasy zerowej, który powinien wskazać jak wspierać rozwój dziecka z objawami tzw. ryzyka dysleksji, u nauczyciela, wychowawcy, pedagoga szkolnego w szkole,

· w poradni psychologiczno-pedagogicznej,

· w oddziale Polskiego Towarzystwa Dysleksji.

System pomocy terapeutycznej w Polsce składa się z pięciu poziomów, odpowiadających potrzebom dzieci o różnym stopniu nasilenia trudności w czytaniu i pisaniu.

· Pomoc rodziców pod kierunkiem nauczyciela.

Nauczyciel, na podstawie opinii psychologa i pedagoga z poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz zawartych w niej wskazań, realizuje indywidualne nauczanie, budując indywidualny program wymagań wobec ucznia z dysleksją. Zleca dodatkowe ćwiczenia korekcyjno-kompensacyjne wykonywane w szkole (podczas lekcji) i w domu - pod opieką rodziców.

· Zespół korekcyjno-kompensacyjny.

Zajęcia powinny być prowadzone w gabinecie terapii pedagogicznej przez nauczyciela terapeutę o specjalistycznym przygotowaniu.

· Terapia indywidualna.

Zajęcia prowadzone w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

· Klasy terapeutyczne.

Klasy te mogą powstać w szkołach masowych na wniosek zainteresowanych osób (nauczyciel, psycholog, rodzice). Realizowane są w nich autorskie programy dydaktyczne, które obok obowiązującego programu nauczania, zawierają oddziaływania z zakresu terapii pedagogicznej.

· Stacjonarne odziały terapeutyczne.

W oddziałach przebywają dzieci wymagające intensywnej i długotrwałej terapii. Opieką objęte są dzieci z trudnościami w uczeniu się o różnym podłożu, zaniedbane wychowawczo.

Przedstawiony system pomocy nie jest kompletny, obejmuje bowiem opieką dzieci z klas od pierwszej do trzeciej. Poza tym nie funkcjonuje dobrze z powodu braku dostępności wszystkich form pomocy, spowodowanych brakiem środków finansowych. Nadal otwartym problemem jest pomoc edukacyjno-terapeutyczna dla dzieci tzw. ryzyka dysleksji, czyli dzieci o dysharmonijnym rozwoju psychoruchowym w przedszkolach i klasach zerowych.

Cyt. Sekcja Organiz i Rozl.z N.F.Z