Choroba wrzodowa

Choroba wrzodowa to cykliczne pojawianie się trawiennych wrzodów żołądka lub dwunastnicy. Wrzód trawienny to ograniczony ubytek błony śluzowej, któremu towarzyszy naciek zapalny i martwica. Najczęściej wrzody trawienne powstają w opuszce dwunastnicy i żołądku, rzadziej w dolnej części przełyku i pętli dwunastnicy. Najogólniej mówiąc, wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są wynikiem zaburzeń równowagi pomiędzy czynnikami drażniącymi (kwas solny, pepsyna) i ochronnymi (prawidłowo ukrwiona pokryta śluzem błona śluzowa).

Najczęstszą przyczyną choroby wrzodowej jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która dzięki swoim szczególnym właściwościom jest w stanie przetrwać w kwaśnych warunkach światła żołądka. Odpowiada ona za 75-90% wrzodów dwunastnicy i około 70% wrzodów żołądka.

Helicobacter pylori produkuje toksyny, uszkadzające komórki błony śluzowej i wywołujące zapalenie. Prowadzi to do zwiększonego wydzielania hormonu gastryny, co wpływa z kolei na większe wydzielanie kwasu solnego w żołądku, a w konsekwencji powoduje owrzodzenia dwunastnicy. Bakteria ta stwierdzana jest u większości pacjentów z wrzodami dwunastnicy i w 70% przypadków wrzodów żołądka. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową. Częstość infekcji Helicobacter pylori jest bardzo duża w populacji osób dorosłych (ponad 50%), jednak nie wszyscy zarażeni cierpią na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy.

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy mogą powstawać także jako niepożądane działania przyjmowanych leków, głównie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – powszechnie stosowanych środków przeciwbólowych, np. aspiryny, diklofenaku, ibuprofenu, ketoprofenu, naproksenu i innych leków z tej grupy.

Poza Helicobacter pylori, w powstawaniu choroby wrzodowej dużą rolę odgrywają czynniki genetyczne, a także palenie papierosów. Zwiększone ryzyko stwierdzono u osób z grupą krwi 0 oraz osób, które nie wydzielają antygenów grupowych krwi do płynów ustrojowych. Inne czynniki, takie jak stres, alkohol, ostre przyprawy, picie kawy mogą sprzyjać rozwojowi choroby, jednak nie są uważane za jej przyczyny.

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy jest jedną z częstszych chorób przewodu pokarmowego. Na wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy choruje około 5–10% populacji osób dorosłych. Wrzody żołądka lub wrzody dwunastnicy mogą występować rodzinnie – ryzyko wzrasta u krewnych pierwszego stopnia nawet 3-krotnie.

Wielu chorych nie odczuwa żadnych dolegliwości. Do głównych objawów choroby wrzodowej należą ból o piekącym charakterze i dyskomfort w nadbrzuszu, występujące na czczo (tzw. bóle głodowe, często w nocy lub wcześnie rano) lub w 1–3 godziny po posiłkach. Charakterystyczne dla owrzodzenia dwunastnicy jest ustępowanie lub zmniejszenie się dolegliwości po spożyciu niewielkiego posiłku. Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy bywają też czasem przyczyną przykrego uczucia „pełności” lub rozpierania po posiłkach, a nawet wymiotów. Ból w nadbrzuszu jest mało swoisty dla wrzodu trawiennego – w 50% przypadków jego przyczyną jest inna choroba.

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy są poważną chorobą, związaną z potencjalnymi niebezpiecznymi powikłaniami i wymagającą konsultacji lekarskiej. W razie przewlekłych bólów brzucha należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu w celu przeprowadzenia podstawowej diagnostyki w tym kierunku.

W przypadku wystąpienia:

- wymiotów krwawą lub fusowatą treścia,

- smolistych stolców,

- objawów wstrząsu (osłabienie, zimna, spocona skóra, spadek ciśnienia)

- silnego bólu brzucha, któremu towarzyszy niezależne od woli pacjenta napięcie mięśni brzusznych

należy pilnie zgłosić się do lekarza lub do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego (SOR) ponieważ w takich przypadkach konieczna jest niezwłoczna hospitalizacja.

Najważniejszym badaniem, koniecznym do rozpoznania choroby wrzodowej i jej powikłań, jest badanie endoskopowe – gastroskopia. Pozwala ona na potwierdzenie choroby, wykrycie obecności H. pylorii, pobranie wycinków do dalszego badania pod mikroskopem. Dla potwierdzenia zakażenia H. pylori pobrane wycinki poddaje się odpowiednim badaniom diagnostycznym. Skutecznymi metodami są: szybki test ureazowy, badanie histopatologiczne (badanie pod mikroskopem wycinka błony śluzowej żołądka) lub hodowla bakteryjna.

Do wykrywania Helicobacter pylori stosuje się też testy nieinwazyjne, do których przeprowadzenia nie jest konieczne wykonanie endoskopii. Testy wykrywają zakażenie bakterią, a nie wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy.

Testy na obecność bakterii Helicobacter pylori należy wykonywać tylko u osób, u których przewiduje się usunięcie tych bakterii z przewodu pokarmowego, czyli głównie u chorych na wrzody trawienne żołądka lub dwunastnicy.

Główną metodą leczenia choroby wrzodowej u osób zakażonych jest usunięcie zakażenia Helicobacter pylori przez zastosowanie antybiotyków i leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego. Leczenie chirurgiczne obecnie jest stosowane głównie w przypadku powikłań choroby wrzodowej.

Wrzody żołądka i wrzody dwunastnicy mogą prowadzić do poważnych, czasem nawet zagrażających życiu powikłań. Wrzód może spowodować krwotok lub przewlekłe krwawienie i w konsekwencji niedokrwistość z powodu niedoboru żelaza. Bliznowacenie okolicy połączenia żołądkowo-dwunastniczego może prowadzić do niedrożności mechanicznej, uniemożliwiając przesuwanie się treści pokarmowej do dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Innym poważnym, choć bardzo rzadkim powikłaniem, jest perforacja ściany przewodu pokarmowego, czyli jej przedziurawienie, co jest pilnym wskazaniem do interwencji chirurgicznej.

Cyt.Sekcja Organiz i Rozl.z N.F.Z