Atopowe zapalenie skóry

Mówiąc o atopowym zapaleniu skóry warto na początek wyjaśnić pojecie atopii.

Atopia (z greckiego atopos czyli niezwykły, dziwny) to pojęcie wprowadzone do medycyny dla oznaczenia występującej tylko u niektórych osób predyspozycji do reagowania w sposób chorobowy na doskonale tolerowane przez inne osoby substancje naturalne, wdychane lub spożywane. Predyspozycja ta występuje często u członków tej samej rodziny, jest więc wyraźnie uwarunkowana czynnikami genetycznymi. Można powiedzieć najprościej, że atopia polega na skojarzeniu objawów nadwrażliwości na alergeny zewnątrzpochodne z nieprawidłowym, nadmiernym wytwarzaniem przeciwciał IgE. Przeciwciała IgE osadzone są zwykle na powierzchni pewnego typu komórek uczestniczących w reakcji alergicznej, noszących nazwę komórek tucznych. Przyłączenie cząsteczki alergenu do IgE związanego z powierzchnią takiej komórki jest sygnałem do gwałtownego uwolnienia z jej wnętrza substancji odpowiedzialnych za wystąpienie objawów klinicznych choroby atopowej. Najczęstszymi objawami atopii są: obrzęk, zaczerwienienie, łzawienie, wodnisty wyciek z nosa, kichanie, kaszel, duszność, świąd, biegunka i inne. Nasilenie objawów zależy od stopnia uczulenia organizmu, czasu trwania choroby i ilości alergenu, z którym chory się kontaktował.

Atopowe zapalenie skóry (wyprysk atopowy), popularnie zwane "skazą białkową", rozpoczyna się od drugiego trzeciego miesiąca życia, a czasami wcześniej. Zmiany pojawiają się najczęściej na twarzy w postaci rozległych zmian zapalnych, skóra jest zaczerwieniona, napięta i łuszczy się. Tak wyglądające policzki niekiedy nazywa się "lakierowanymi". Środkowa część twarzy, nos, usta i broda są zazwyczaj nie zmienione. Zmiany mogą się rozszerzać na całe ciało, łącznie z owłosioną skórą głowy i, niejednokrotnie, niesłusznie interpretowane są jako ciemieniucha, nie obserwuje się, w tych przypadkach tak charakterystycznych dla niej strupów. Zmiany na głowie są suche, złuszczające się. Często zmiany lokalizują się w okolicy płatków usznych (tzw. "naderwane uszy"). Przyczyną wyprysku atopowego są zwykle alergeny pokarmowe. Pojawienie się skazy białkowej u niemowlęcia może być sygnałem późniejszych zaburzeń alergicznych. U starszych dzieci i dorosłych wyprysk atopowy zlokalizowany jest w charakterystycznych miejscach: w zgięciach łokciowych, podkolanowych i na szyi. Tam, gdzie zmiany trwają dłużej skóra staje, się zgrubiała, szorstka. Wskutek przewlekłego drapania i dołączającego się zakażenia bakteryjnego dochodzi do zliszajcowacenia.

Atopowe zapalenie skóry charakteryzuje się uporczywym i bardzo nasilonym świądem skóry. Z racji wyprysków pojawiających się na skórze choroba ta zwana jest również popularnie egzemą, świerzbiaczką. Atopowe zapalenie skóry mylone jest często z łuszczycą. Wypryski są wynikiem m.in. obniżonego "progu świądowego" oraz nadreaktywnością skóry w odniesieniu do różnorodnych czynników:

Czynniki, które powodują nadreaktywność skóry:

· środki drażniące i alergeny - podrażnienie mechaniczne, mydła, rozpuszczalniki, konserwanty, detergenty, wełna, wietrzny klimat, nadmierne pocenie się,

· alergeny wziewne - roztocza kurzu domowego (Dematophagoides pteronyssinus), pleśnie, pyłki, sierść zwierząt,

· drobnoustroje - Staphylococcus aureus, drożdżaki, dermatofity z gatunku Trichophyton,

· pokarmy - jajka, mleko, soja, orzechy, ryby, skorupiaki, pszenica,

· inne - stres, czynniki psychiczne.

Choroba ma przebieg wieloletni z okresami kiedy objawy są mniej lub bardziej nasilone. W przebiegu choroby mają również udział emocje i psychika chorego, które same nie są przyczyną objawów, ale poprzez wpływ układu nerwowego mogą stać się czynnikiem wyzwalającym objawy u osoby chorej.

Istnieje różnica pomiędzy wypryskiem z podrażnienia, który nie ma charakteru alergicznego a alergicznym wypryskiem. Wyprysk kontaktowy z podrażnienia powodują substancje, które niszczą lipidowo-kwasową osłonę ochronną skóry. Pozwala to wnikać do jej tkanek substancjom drażniącym - wspomnianym środkom czystości, detergentom i wielu innym toksycznym substancjom, z jakimi się stykamy. Toteż wystąpienie objawów skórnych może dotknąć każdego i zależy tylko od stopnia natężenia czynnika drażniącego i czasu jego działania. Ta powszechność zagrożenia wypryskiem z podrażnienia a wypryskiem alergicznym, to pierwsza różnica między schorzeniami. Druga to większa częstość nawrotów wyprysku z podrażnienia. Pojawia się on ponownie nie tylko po kontakcie z pierwotną przyczyną, ale i pod wpływem wielu innych czynników drażniących. Natomiast alergiczny wyprysk kontaktowy wywołuje zwykle konkretny alergen (antygen). Toteż znając listę substancji najczęściej uczulających łatwiej go zidentyfikować i wyeliminować.

W ostrej fazie atopowego zapalenia skóry przeważają takie wykwity skórne, jak ogniska rumieniowe dosyć wyraźnie odgraniczone od skóry otoczenia, na podłożu których występują drobne grudki, pęcherzyki oraz nadżerki. W przypadku podostrego stanu rozwoju AZS cechą charakterystyczną są ogniska rumieniowe, nasilone złuszczenie naskórka oraz przeczosy, czyli uszkodzenie naskórka pod wpływem drapania, najczęściej w kształcie linii. Przeczosy goją się całkowicie i nie zostają po nich blizny. W przypadku, kiedy dojdzie do rozwoju stanu przewlekłego obserwuje się ogniska tzw. lichenizacji, czyli liszajowacenia.

Pierwszym krokiem w leczeniu jest wykluczenie z diety bądź z otoczenia alergenu, który wywołuje AZS oraz łagodzenie zmian skórnych.

Leczenie egzemy jest bardzo trudne. Wymaga wykrycia czynników powodujących wyprysk lub mu sprzyjających, by zastosować odczulanie. W przypadku niewykrycia czynnika uczulającego stosuje się odczulanie nieswoiste - środki odczulające ogólnie. Leczenie miejscowe, stosowane na skórę, przynosi jedynie bezpośrednią ulgę, nie likwiduje jednak przyczyny

Cyt. Sekcja Organiz i Rozl.z N.F.Z