Trądzik – problem nie tylko estetyczny

Trądzik jest schorzeniem w decydującym stopniu związanym z nadczynnością gruczołów łojowych. Ich umiejscowienie w skórze człowieka jest bardzo zróżnicowane. Jednak zwykle pozostają one w kontakcie z mieszkami włosowymi. Gruczoły te wydzielają łój, który przez przewód przechodzi do mieszka włosowego i dalej wydalany jest na powierzchnię skóry. Nie ma jednoznacznych dowodów na wpływ diety zarówno na ilość jak i skład wydzielanego łoju.

Największe nasilenie trądziku pospolitego występuje na skórze twarzy, okolicy dekoltu oraz na plecach. Związane jest to z faktem, że gruczoły łojowe najliczniej występują właśnie w tych okolicach. Największy wzrost wydzielania łoju obserwuje się w okresie dojrzewania co związane jest z pobudzeniem gruczołów łojowych powiązanym z podwyższonym poziomem androgenów (hormonów męskich). U dziewcząt wzrost produkcji łoju poprzedza o kilka lub kilkanaście miesięcy początek miesiączkowania.

W dermatologii trądzik określa się jako chorobę charakteryzującą się obecnością zaskórników, grudek, krostek zapalnych oraz torbieli ropnych.

Pojawienie się trądziku zwykle jest wypadkową nałożenia się wielu czynników. Do najważniejszych zalicza się uwarunkowania genetyczne, hormony, bakterie jak i właściwości samych mieszków włosowych. Skłonność do rozwinięcia zmian trądzikowych jest częściowo uwarunkowana genetycznie, jednak sposób dziedziczenia tej jednostki chorobowej nie został do tej pory jednoznacznie wyjaśniony. Spośród hormonów decydującą rolę w patogenezie trądziku odgrywają wspomniane wcześniej androgeny. Obserwuje się zaostrzenie trądziku pod wpływem zwiększonego działania androgenów ale również znaczne zmniejszenie produkcji łoju pod wpływem stosowania preparatów antyandrogenowych. Przed okresem dojrzewania trądzik nie występuje.

Spośród drobnoustrojów mających swój udział w powstawaniu trądziku najistotniejsze są bakterie beztlenowe, które w dużych ilościach znajdują się w ujściach gruczołów łojowych. Za pomocą swoich enzymów powodują powstawanie wolnych kwasów tłuszczowych, mających drażniące działanie. Dodatkowo bakterie mają działanie chemotaktyczne czyli aktywujące komórki układu odpornościowego, które przemieszczają się w kierunku owych bakterii powodując tworzenie się bolesnych nacieków zapalnych. W wyniku nadmiernego tworzenia się mas rogowych i zaburzonego procesu ich oddzielania się, dochodzi do powstawania pierwotnych wykwitów trądzikowych czyli zaskórników.

Pierwotnymi zmianami skórnymi w trądziku są zaskórniki. W wyniku nasilonego gromadzenia się komórek zewnętrznej warstwy naskórka dochodzi do zaczopowania ujścia mieszka włosowego.

W okresie dojrzewania pojawia się trądzik zaskórnikowi. Rzadko zmiany skórne mają charakter zapalny. Zmiany skórne zwykle zlokalizowane są na twarzy.

Innym rodzajem trądziku jest trądzik grudkowo – krostkowy. Zmiany skórne trądzikowe zlokalizowane są nie tylko na twarzy ale dość często także w okolicy dekoltu i pleców. Przeważają zmiany charakteryzujące się stanem zapalnym; zmiany skórne w postaci grudek i krostek, jakkolwiek widoczne są również zaskórniki. Pacjenci cechują się nadmiernym łojotokiem. Ciężki przebieg tej postaci trądziku może powodować powstawanie blizn

Ciężki przebieg ma tzw. trądzik skupiony, który często występuje u pacjentów płci męskiej. Zmiany skórne zlokalizowane są w podobnym nasileniu na twarzy na klatce piersiowej i plecach, czasami na ramionach i brzuchu. Oprócz wspomnianych powyżej wykwitów trądzikowych w tej postaci choroby występują ropnie, przetoki i blizny, które mogą być przerosłe lub zanikowe.

Niezależnie od typowych zmian skórnych charakterystycznych dla trądziku, w tej postaci choroby tworzą się torbiele ropne, których gojenie następuje przez bliznowacenie.

Trądzik piorunujący

Inną ciężką postacią trądziku jest trądzik piorunujący. Zmiany skórne występujące w tej postaci choroby mogą mieć charakter zmian obserwowanych w trądziku ropowiczym i skupionym. Dochodzi do rozpadu. Obserwowane są również zmiany krwotoczne. Choroba przebiega z wysoką gorączką, częstymi bólami stawowymi, a w badaniach laboratoryjnych z zaznaczoną leukocytozą (podwyższonym poziomem białych krwinek) oraz podwyższonym OB.

Trądzik różowaty ( łac. rosacea) jest przewlekłą chorobą skóry o nieznanej etiologii obejmującą głównie okolice twarzy ( policzki, okolice nosa, broda, rzadziej czoło). Ma postać drobnej czerwonej wysypki nasilającej się podczas działania na skórę twarzy niekorzystnych czynników takich jak stres, zmiana temperatury otoczenia, nieodpowiednie kosmetyki, ekspozycja na słońca, nieprawidłowa dieta ( przyprawy, alkohol ) itp. Często pojawia się u osób z fototypem skóry I lub II. Prawdopodobnie spowodowany jest zaburzoną gospodarka hormonalną w organizmie, oraz zmianami naczyniowo-ruchowymi. Nie należy go łączyć z trądzikiem młodzieńczym, którego przebieg oraz objawy występowania mają różne podłoże.

Trądzik różowaty występuje częściej u kobiet (okres menopauzy), przy czym u mężczyzn przebiega w znacznie zaostrzonej postaci. Głównie pojawia się wieku 26-55 lat, a więc wtedy, gdy okres dojrzewania mamy już daleko za sobą.

Chorobę charakteryzują okresy zaostrzeń oraz remisji objawów, w który obserwujemy cofanie się dolegliwości skórnych. Postać trądziku różowatego jest oporna na leczenie zewnętrzne, ze względu na nie do końca wyjaśnioną etiologie powstawiania choroby. Leczenie jest głównie objawowe polegające na złagodzeniu powstałych zmian.

W przypadku trądziku pospolitego u większości osób w okresie dojrzewania dochodzi do samoistnej poprawy stanu miejscowego i wyleczenia. Jednakże trądzik o większym nasileniu oraz długości trwania wymaga czujności i odpowiedniego leczenia dermatologicznego. Właściwe postępowanie lecznicze może w istotny sposób skrócić przebieg choroby, poprawić komfort życia chorego jak i zmniejszyć ryzyko możliwych powikłań w postaci np. blizn.

W przypadku wykwitów zaskórnikowych i grudkowych najbardziej skuteczne są retinoidy, czyli np. kwas witaminy A (miejscowa tretinoina) w postaci żelu lub roztworu. Działa on złuszczająco oraz również normalizuje rogowacenie w okolicy ujścia mieszka włosowego. W trakcie stosowania miejscowych retinoidów należy unikać ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe czyli promieniowanie słoneczne. Istnieje możliwość pogorszenia stanu miejscowego skóry na początku leczenia. Ze względu na niewielki stopień wchłaniania, miejscowe retinoidy nie są zagrożeniem dla ciąży jednak nie zaleca się ich stosowania u ciężarnych pacjentek z trądzikiem.

Leczenia ogólnego (doustnego) wymaga nasilona postać trądziku. W takiej postaci leczenie jedynie lekami miejscowymi bywa zdecydowanie niewystarczające i nieskuteczne. Podstawą leczenia ogólnego są antybiotyki z grupy tetracyklin. Antybiotyki z tej grupy są przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz u małych dzieci

W przypadku trądziku zaskórnikowego lub grudkowego na podłożu silnego łojotoku, można zdecydować się na pielęgnację w gabinecie kosmetycznym. Może to być forma wspomagania leczenia dermatologicznego lub samodzielnie ustalony program pielęgnacyjny. Jeżeli leczenie jest już rozpoczęte, wówczas decyzję o wizycie w gabinecie kosmetycznym należy skonsultować z lekarzem.

Lista zabiegów przeznaczonych dla skóry trądzikowej jest ograniczona.

Bywa tak, że po długim, wielomiesięcznym lub kilkuletnim leczeniu problem trądziku nie znika. Po krótkich remisjach, czy okresach łagodniejszego przebiegu wracają silne objawy choroby. Wówczas lekarz może podjąć decyzję o leczeniu ogólnym

Cyt. Sekcja Organiz i Rozl.z N.F.Z