Schorzenia nefrologiczne i urologiczne

Układ moczowy odpowiada za powstanie, gromadzenie i wydalanie moczu. W jego skład wchodzą dwie parzyste nerki, wytwarzające mocz oraz drogi moczowe, które go wyprowadzają, tj. moczowody, pęcherz i cewka moczowa. Do schorzeń nefrologicznych zalicza się choroby nerek, a leczeniem schorzeń dróg moczowych zajmuje się urologia.

Do głównych zadań nerek należy zabezpieczenie stałości środowiska wewnętrznego organizmu poprzez wydalanie nadmiaru wody, soli mineralnych i substancji szkodliwych dla zdrowia, które powstają podczas procesów metabolicznych, albo są przyjmowane z napojami i pokarmem. Odpowiadają one za utrzymanie stałej objętości i składu elektrolitowego płynów ustrojowych, odczynu krwi (pH) oraz stałego ciśnienia osmotycznego. Nerki odgrywają także istotną rolę w produkcji erytropoetyny, hormonu stymulującego szpik kostny do produkcji krwinek czerwonych, a także biorą udział w kontroli ciśnienia tętniczego. Ponadto, poprzez nerki wraz z moczem, organizm eliminuje różne uboczne produkty przemiany materii.

Istnieje wiele różnych schorzeń nefrologicznych. Część wrodzonych schorzeń nerek często połączonych jest z wadami rozwojowymi innych narządów.

Jednak większość schorzeń nerek jest wynikiem zaburzeń fizjologicznych, anatomicznych, metabolicznych lub immunologicznych, albo jest związanych z działaniem czynników infekcyjnych lub toksycznych, pochodzących z otaczającego środowiska.

Przyczyną schorzeń nerek może być upośledzenie przepływu nerkowego, związane z tzw. czynnikami przednerkowymi, takimi jak: niewydolność krążenia, zmniejszenie ilości krwi krążącej z powodu krwotoku lub odwodnienia, czy silnie obniżonego ciśnienia tętniczego.

Innym czynnikiem obniżającym przepływ krwi przez nerki może być schorzenie tętnic nerkowych. Miażdżyca tętnic nerkowych powodująca dużego stopnia nadciśnienie tętnicze może w krótkim czasie doprowadzić do upośledzenia przepływu nerkowego i pogorszenia funkcji nerek. Podobny skutek może być spowodowany obrzękiem włośniczek kłębków nerkowych, czy zatruciem ciążowym. Innym powodem choroby nerek może być zakrzepica żył nerkowych.

Schorzenia powodowane infekcją paciorkowcową, jak zapalenie kłębków nerkowych bezpośrednio uszkadzają nefrony. Takie schorzenia układowe jak: cukrzyca, szpiczak mnogi i amyloidoza mogą także uszkadzać kłębki nerkowe i powodować niewydolność nerek.

Innymi przyczynami śródmiąższowych schorzeń nerek mogą być: zatrucia chemiczne metalami ciężkimi, lekami (leki przeciwbólowe, niesterydowe przeciwzapalne, antybiotyki), zaburzenia metaboliczne (za wysoki poziom we krwi wapnia lub kwasu moczowego), choroby infekcyjne (bakteryjne odmiedniczkowe zapalenie nerek, mononukleoza zakaźna), uczulenia na leki (sulfonamidy, penicillina), uszkodzenia naczyń, kamica nerkowa, schorzenia nowotworowe (białaczka, chłoniak, czy wrodzone zapalenie nerek).

Choć na samo powstawanie wad rozwojowych w układzie moczowym nie mamy wpływu, na szczęście w większości przypadków możliwa jest profilaktyka schorzeń nerek poprzez unikanie wielu zaburzeń fizjologicznych, metabolicznych, immunologicznych, czy czynników infekcyjnych lub toksycznych, zarówno zależnych od naszego stylu życia, jak i pochodzących z otaczającego środowiska. Mamy tu na myśli odpowiednią ilość wypijanych płynów (szczególnie dobrej jakości wody), unikanie żywności wysoko przetworzonej, odpowiednią jakość pożywienia, troskę o prawidłowy stan układu odpornościowego, unikanie szkodliwych leków i innych substancji toksycznych.

Pod nazwą schorzenia urologiczne rozumiemy schorzenia dróg moczowych, od kielichów nerkowych, poprzez miedniczki, moczowody i pęcherz, aż do cewki moczowej. Ta grupa schorzeń obejmuje szerokie ich spektrum od neurogennych zaburzeń funkcji dróg moczowych, poprzez skutki stanów zapalnych i zaburzeń metabolicznych, aż do stanów związanych z ich rozrostem łagodnym lub złośliwym. Jedne z nich prowadzą do ostrego, a inne do przewlekłego upośledzenia funkcji układu moczowego.

O ile w nefrologii stosuje się zachowawcze metody leczenia, o tyle urologia jest specjalnością zabiegową.

Choć w wielu schorzeniach urologicznych, a głównie w nowotworach złośliwych podstawową metodą jest leczenie operacyjne, to w innych, jeszcze do niedawna albo nadal leczonych operacyjnie istnieje możliwość skutecznego leczenia zachowawczego pod stałym fachowym nadzorem urologa.

Do takich schorzeń należy wiele dysfunkcji dróg moczowych, począwszy od neurogennych, zarówno wrodzonych, jak i powstałych z innych powodów, aż do urazowego uszkodzenia rdzenia kręgowego, niezbyt zaawansowana kamica nerkowa, czy niezłośliwy przerost gruczołu krokowego (prostaty).

Jednak jeśli prawidłowo i długotrwale stosowane leczenie zachowawcze w tych schorzeniach zawodzi, jedynym wyjściem może być zabieg operacyjny na układzie moczowym. W miarę postępu metod operacyjnych dawne duże i ciężkie, obciążające stan ogólny chorych zabiegi okaleczające coraz częściej zastępowane są oszczędzającymi zabiegami endoskopowymi.

Cyt. Sekcja Organiz i Rozl.z N.F.Z.